อันเพลยาเบิล (unplayable) คือการผ่อนผันที่ให้ผู้เล่นย้ายลูกที่อยู่ในตำแหน่งตีลำบาก เช่น ติดโคนต้นไม้หรืออยู่ในพุ่มไม้รก ไปเล่นจากที่อื่นได้โดยเสียโทษ 1 สโตรก กติกากอล์ฟกำหนดไว้ในกฎข้อ 19 และใช้ได้ทุกที่บนสนาม ยกเว้นในพื้นที่ลงโทษ (penalty area) ผู้ที่ตัดสินว่าจะแจ้งลูกเป็นอันเพลยาเบิลหรือไม่มีเพียงตัวผู้เล่นเองเท่านั้น เพื่อนร่วมก๊วนหรือแคดดี้ตัดสินแทนไม่ได้
ที่ที่ใช้อันเพลยาเบิลได้และไม่ได้
อันเพลยาเบิลใช้ได้แม้ลูกจะไม่ได้อยู่ในสภาพที่ตีไม่ได้จริง ๆ ต่อให้ลูกอยู่กลางแฟร์เวย์ ถ้าผู้เล่นตัดสินใจเช่นนั้นก็ใช้ได้ ตามแนวคิดของกติกา (กฎข้อ 19.1) แต่ในบางพื้นที่จะใช้ไม่ได้ หรือมีวิธีให้เลือกแตกต่างออกไป
| ตำแหน่งของลูก | อันเพลยาเบิล | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| พื้นที่ทั่วไป (แฟร์เวย์ รัฟ ดงต้นไม้ ฯลฯ) | ใช้ได้ | เลือกได้ 1 ใน 3 วิธี (กฎข้อ 19.2) |
| พัตติ้งกรีน | ใช้ได้ | อยู่ในขอบเขตของกฎข้อ 19.2 |
| บังเกอร์ | ใช้ได้ | วิธีที่เลือกได้มีข้อจำกัด และมีทางเลือกเสียโทษ 2 สโตรกเพิ่มเข้ามา (กฎข้อ 19.3) |
| พื้นที่ลงโทษ (บ่อน้ำ ลำธาร พื้นที่หลักแดงหรือหลักเหลือง) | ใช้ไม่ได้ | ผ่อนผันได้ตามกฎข้อ 17 เท่านั้น (กฎข้อ 17.3) |
ถ้าลูกอยู่ในบ่อน้ำหรือลำธารแล้วตีไม่ได้ ให้ใช้การผ่อนผันในพื้นที่ลงโทษ ส่วนลูก OB นั้นอยู่นอกสนามตั้งแต่แรก จึงไม่ใช่อันเพลยาเบิล แต่เป็นการผ่อนผันแบบนับสโตรกและระยะ (ดูบทความเรื่อง OB และลูกสำรอง)
3 วิธีผ่อนผัน (ทุกวิธีเสียโทษ 1 สโตรก)
ในพื้นที่ทั่วไปและบนพัตติ้งกรีน ให้เลือก 1 ใน 3 วิธีต่อไปนี้ ไม่ว่าจะเลือกวิธีใดก็เสียโทษ 1 สโตรกเท่ากัน
| วิธี | ตีจากที่ใด | เหมาะกับสถานการณ์ |
|---|---|---|
| ผ่อนผันแบบนับสโตรกและระยะ (stroke and distance, กฎข้อ 19.2a) | กลับไปตีจากจุดที่ตีครั้งล่าสุด | เมื่อขยับไปข้างหน้าแล้วก็ยังไม่มีที่ให้ตีได้ ถ้าเป็นช็อตแรก จะตั้งทีตีใหม่จากแท่นทีได้ |
| ผ่อนผันแนวถอยหลัง (back-on-the-line, กฎข้อ 19.2b) | ดรอปบนแนวเส้นจากหลุมผ่านตำแหน่งลูก ไปทางด้านหลังลูก ถอยไปได้ไกลแค่ไหนก็ได้ | เมื่อลูกอยู่หลังต้นไม้พอดี และถอยหลังตรง ๆ แล้วจะตีได้ |
| ผ่อนผันด้านข้าง (lateral relief, กฎข้อ 19.2c) | ดรอปภายใน 2 ความยาวไม้จากตำแหน่งลูก โดยไม่ใกล้หลุมกว่าเดิม | เมื่อขยับออกด้านข้างเล็กน้อยแล้วจะตีได้ |
สำหรับการผ่อนผันแนวถอยหลัง กติกาฉบับปี 2023 ได้ปรับให้ชัดเจนขึ้นว่า ให้ดรอปลูกบนแนวเส้น แล้วพื้นที่ผ่อนผัน (relief area) คือรัศมี 1 ความยาวไม้จากจุดที่ลูกแตะพื้นครั้งแรก (โดยไม่ใกล้หลุมกว่า) รายละเอียดของการดรอปสรุปไว้ในวิธีดรอปลูกกอล์ฟ
ความยาวไม้ (club-length) คือความยาวของไม้ที่ยาวที่สุดในถุงของผู้เล่น ไม่นับพัตเตอร์ ส่วนใหญ่จึงวัดด้วยไดรเวอร์
ตัวอย่างการนับสโตรก
สมมติช็อตแรกในหลุมพาร์ 4 เข้าไปในดงต้นไม้ และลูกติดอยู่ที่โคนต้นไม้จนตีไม่ได้ เมื่อแจ้งอันเพลยาเบิลจะเสียโทษ 1 สโตรก ช็อตที่ตีหลังผ่อนผันจึงเป็นสโตรกที่ 3 ถ้าเลือกผ่อนผันแบบนับสโตรกและระยะแล้วกลับไปตีจากแท่นที ช็อตที่ตีใหม่ก็เป็นสโตรกที่ 3 เช่นกัน
วิธีแจ้ง และสิ่งที่ควรตรวจก่อนผ่อนผัน
ตามกติกา ไม่มีขั้นตอนบังคับว่าต้องประกาศให้ใครทราบเมื่อจะแจ้งอันเพลยาเบิล แต่มารยาทที่ดีคือบอกเพื่อนร่วมก๊วนหรือผู้จดสกอร์ (marker) ก่อนว่า “ขอแจ้งอันเพลยาเบิล” แล้วจึงดำเนินการ ถ้าเล่นกับนักกอล์ฟต่างชาติ พูดว่า “I’ll take an unplayable.” หรือ “I’m declaring it unplayable.” ก็เข้าใจกันได้
- ตรวจให้แน่ว่าเป็นลูกของตัวเอง การผ่อนผันแนวถอยหลังและผ่อนผันด้านข้างต้องรู้ตำแหน่งของลูกเดิม ถ้าลูกค้างอยู่บนต้นไม้และยืนยันไม่ได้ว่าเป็นลูกของตัวเอง จะถือเป็นลูกหาย และใช้ได้เพียงการผ่อนผันแบบนับสโตรกและระยะ
- การผ่อนผันด้านข้างสำหรับลูกบนต้นไม้ ให้วัด 2 ความยาวไม้จากจุดบนพื้นที่อยู่ใต้ลูกตรง ๆ
- ก่อนผ่อนผัน ดูให้ดีว่าจุดที่จะดรอปตีได้จริง บางครั้งออกมาด้านข้าง 2 ความยาวไม้แล้วกิ่งไม้ก็ยังขวางอยู่ ถ้าดรอปแล้วลูกไปหยุดในที่ที่ตีไม่ได้อีก ก็แจ้งอันเพลยาเบิลซ้ำได้ แต่จะเสียโทษเพิ่มอีก 1 สโตรก
- เมื่อผ่อนผัน จะใช้ลูกเดิมหรือลูกใหม่ก็ได้
อันเพลยาเบิลในบังเกอร์
ในบังเกอร์ วิธีที่เลือกได้จะต่างออกไปเล็กน้อย (กฎข้อ 19.3) กติกาที่ปรับปรุงในปี 2019 ได้เพิ่มทางเลือกให้นำลูกออกนอกบังเกอร์ได้โดยเสียโทษ 2 สโตรก นอกเหนือจากวิธีที่เสียโทษ 1 สโตรก
| วิธี | โทษ | จุดที่ดรอป |
|---|---|---|
| ผ่อนผันแบบนับสโตรกและระยะ | 1 สโตรก | จุดที่ตีครั้งล่าสุด |
| ผ่อนผันแนวถอยหลัง | 1 สโตรก | ในบังเกอร์ |
| ผ่อนผันด้านข้าง | 1 สโตรก | ในบังเกอร์ |
| ผ่อนผันแนวถอยหลังนอกบังเกอร์ (กฎข้อ 19.3b) | 2 สโตรก | นอกบังเกอร์ |
ก่อนปี 2019 ถ้าจะเอาลูกออกนอกบังเกอร์ ต้องกลับไปตีจากจุดเดิมเท่านั้น ปัจจุบัน เมื่อลูกจมทรายลึกจนกลายเป็น “ไข่ดาว” (fried egg) ในบังเกอร์ที่ขอบสูง ก็เลือกนำลูกออกไปด้านหลังบังเกอร์โดยเสียโทษ 2 สโตรกได้ อนึ่ง การผ่อนผันโดยไม่เสียโทษสำหรับลูกฝังดิน (กฎข้อ 16.3) ใช้ได้เฉพาะในพื้นที่ทั่วไป ใช้กับลูกที่จมทรายในบังเกอร์ไม่ได้ ข้อมูลพื้นฐานของบังเกอร์ดูได้ที่บทความเรื่องบังเกอร์ และวิธีตีออกจากบังเกอร์ดูได้ที่บทความเรื่องบังเกอร์ช็อต
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย
- ลูกอยู่บนทางรถกอล์ฟหรือพื้นที่ซ่อมแซม ต้องแจ้งอันเพลยาเบิล: สิ่งกีดขวางที่เคลื่อนย้ายไม่ได้อย่างทางรถกอล์ฟ พื้นที่ซ่อมแซม และน้ำชั่วคราว เป็น “สภาพสนามผิดปกติ” ซึ่งผ่อนผันได้โดยไม่เสียโทษ (กฎข้อ 16.1) ไม่ต้องเสีย 1 สโตรก
- ผ่อนผันด้านข้างวางลูกที่ไหนก็ได้ ขอแค่ไม่ใกล้ธงกว่าเดิม: มีข้อจำกัดว่าต้องอยู่ภายใน 2 ความยาวไม้จากตำแหน่งลูกเดิม
- จุดตีพิเศษของสนามก็คืออันเพลยาเบิล: บางสนามจัดจุดตีพิเศษไว้ให้ตีต่อเมื่อลูก OB หรือลูกหาย ซึ่งเป็นการจัดการเฉพาะของสนามนั้น ไม่เกี่ยวกับอันเพลยาเบิล และไม่ได้อยู่ในกติกาอย่างเป็นทางการ
- ให้แคดดี้เป็นคนตัดสิน: แคดดี้ให้คำแนะนำได้ว่าตีได้หรือไม่ แต่ผู้ที่ตัดสินว่าจะแจ้งอันเพลยาเบิลคือตัวผู้เล่นเอง
การใช้อันเพลยาเบิลในสนามกอล์ฟแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
สนามกอล์ฟในอินโดนีเซีย ไทย และมาเลเซีย หลายแห่งยังมีดงไม้ทึบ ป่า หรือหญ้าสูงอยู่ข้างแฟร์เวย์ ลูกที่เข้าไปในที่แบบนี้ ให้ดูสีของหลักก่อนเพื่อตัดสินว่าจะทำอย่างไร
- มีหลักแดงหรือหลักอื่นล้อมไว้: เป็นพื้นที่ที่คณะกรรมการกำหนดเป็นพื้นที่ลงโทษ ตั้งแต่ปี 2019 พื้นที่ที่ไม่มีน้ำอย่างป่าก็กำหนดเป็นพื้นที่ลงโทษได้ กรณีนี้ไม่ใช้อันเพลยาเบิล แต่ใช้การผ่อนผันตามกฎข้อ 17 ถ้ารู้หรือแทบแน่นอนว่าลูกเข้าไปในพื้นที่นั้น แม้หาลูกไม่เจอก็ผ่อนผันได้
- ไม่มีเครื่องหมายใด ๆ: เป็นพื้นที่ทั่วไป ให้หาลูก (หาได้ไม่เกิน 3 นาที) ถ้าเจอแต่ตีไม่ได้ ก็ใช้อันเพลยาเบิล ถ้าหาไม่เจอจะถือเป็นลูกหาย
แคดดี้มักหาลูกเก่ง เมื่อแคดดี้หาลูกเจอแล้ว ให้ตัดสินใจเองว่าจะตีจากตรงนั้นหรือแจ้งอันเพลยาเบิล ถ้าเล่นในต่างประเทศ บอกแคดดี้ว่า “Unplayable, two club-lengths, please.” แคดดี้จะช่วยหาตำแหน่งผ่อนผันด้านข้างด้วยกัน นอกจากนี้ ถ้ามีสัตว์อันตรายอย่างงูหรือรังผึ้งจนตีไม่ได้ ไม่ต้องใช้อันเพลยาเบิล เพราะผ่อนผันได้โดยไม่เสียโทษ (กฎข้อ 16.2) อย่าฝืนเดินเข้าไปในพุ่มไม้